Akü nedir sorusu, otomobil kullanan herkesin yanı sıra kesintisiz güç kaynağı, güneş enerjisi sistemi ya da elektrikli bisiklet sahibi olanların da merak ettiği bir konudur. Akü, elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolayan ve ihtiyaç duyulduğunda yeniden elektrik enerjisine çeviren, tekrar tekrar şarj edilebilen bir enerji depolama cihazıdır. Bu yazıda akü ne demek, akü neyden yapılır, akü çalışma prensibi nedir ve akü nerede kullanılır sorularına genel cevaplar verilmektedir.
Akü Ne Demek?
Akü, akümülatör sözcüğünün kısaltılmış halidir ve biriktirici anlamı taşır. Tek kullanımlık pillerden farkı, boşaldıktan sonra dışarıdan elektrik verilerek yeniden doldurulabilmesidir. En yaygın tip kurşun asit aküdür. Bu aküde plastik bir kutunun içinde kurşun esaslı pozitif ve negatif plakalar, plakaları birbirinden ayıran seperatörler ve sulandırılmış sülfürik asitten oluşan elektrolit bulunur. Her hücre yaklaşık 2 volt üretir; altı hücrenin seri bağlanmasıyla otomobillerde kullanılan 12 voltluk akü elde edilir.
Akü Nasıl Çalışır?
Akü çalışma prensibi tersinir bir kimyasal tepkimeye dayanır. Kurşun asit aküde pozitif plaka kurşun dioksit, negatif plaka ise süngerimsi saf kurşundur. Akü bir yüke bağlandığında, yani deşarj olurken, her iki plaka elektrolitteki sülfürik asitle tepkimeye girerek kurşun sülfata dönüşür. Bu sırada elektronlar dış devre üzerinden akar ve elektrik akımı oluşur. Tepkime ilerledikçe elektrolitteki asit oranı azalır.
Şarj sırasında süreç tersine döner. Dışarıdan uygulanan akım, plakalardaki kurşun sülfatı yeniden kurşun dioksit ve kurşuna çevirir; elektrolitin asit yoğunluğu da eski düzeyine yaklaşır. Otomobillerde bu görevi motor çalışırken alternatör üstlenir. Lityum iyon akülerde ise farklı bir mekanizma işler: lityum iyonları şarj ve deşarj sırasında iki elektrot arasında gidip gelir.
Akü Çeşitleri Nelerdir?
Aküler yapılarına ve kullanım amaçlarına göre çeşitlenir:
- Sulu (klasik) kurşun asit akü: Elektroliti sıvı haldedir; bazı tiplerinde saf su takviyesi gerekir.
- Bakımsız akü: Kapalı yapıdadır ve normal kullanımda su eklenmesi gerekmez.
- EFB akü: Güçlendirilmiş sulu akü tipidir; start-stop sistemli araçlar için geliştirilmiştir.
- AGM akü: Elektrolit cam elyaf keçelere emdirilmiştir; sızdırmaz yapıdadır ve yüksek akım ihtiyacına iyi cevap verir.
- Jel akü: Elektrolit jel kıvamındadır; derin deşarjlara dayanımı iyidir.
- Lityum iyon akü: Hafif ve enerji yoğunluğu yüksektir; elektrikli araçlarda ve enerji depolama sistemlerinde kullanılır.
Kullanım amacına göre de ayrım yapılır. Marş aküleri kısa süreli yüksek akım vermek üzere, derin döngülü aküler uzun süre düzenli enerji sağlamak üzere, sabit tesis aküleri ise yedek güç olarak uzun süre beklemede kalmak üzere tasarlanır.
Akü Ne İşe Yarar?
Akünün temel işlevi, enerjiyi depolayıp gerektiğinde sunmaktır. Otomobilde marş motorunu çevirir, motor çalışmıyorken elektrikli donanımı besler ve elektrik sistemindeki dalgalanmaları dengeler. Akünün kullanıldığı başlıca yerler şunlardır:
- Otomobil, motosiklet, kamyon ve iş makineleri
- Elektrikli araçlar, forkliftler, bisikletler ve scooterlar
- Kesintisiz güç kaynakları ve acil aydınlatma sistemleri
- Güneş ve rüzgâr enerjisi depolama sistemleri
- Telekomünikasyon istasyonları ve veri merkezleri
- Tekne, karavan ve tekerlekli sandalyeler
Güneş panelleriyle birlikte kullanımı için güneş enerjisi nedir yazısına, araç şarjı tarafı için elektrikli araç şarj istasyonu yazısına bakılabilir.
Akü Ömrü Ne Kadardır?
Akü ömrü için tek bir süre vermek doğru olmaz; çünkü ömür akünün tipine, kalitesine ve kullanım koşullarına göre değişir. Otomobil aküleri genellikle birkaç yıl hizmet verir. Ömrü etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
- Çok yüksek ve çok düşük ortam sıcaklıkları
- Akünün tamamen boşalması ve uzun süre boş bekletilmesi
- Sürekli kısa mesafe kullanım nedeniyle tam şarj olamama
- Şarj sistemindeki arızalar, aşırı ya da yetersiz şarj
- Kutup başlarında oksitlenme ve gevşek bağlantı
- Araçta kontak kapalıyken akım çeken donanımlar
Marşın ağır basması, farların motor çalışmazken belirgin biçimde sönükleşmesi ve gösterge panelindeki akü uyarısı, kontrol zamanının geldiğine işaret eder. Akünün durumu bir serviste test cihazıyla ölçtürülebilir.
Aküler asit içerir ve şarj sırasında yanıcı hidrojen gazı çıkarabilir. Bu nedenle akünün yakınında kıvılcım ve açık alev bulundurulmamalı, kutuplar metal bir cisimle kısa devre edilmemeli, akü kutusu açılmaya çalışılmamalıdır. Değişim ve takviye işlemleri üreticinin talimatlarına göre ya da yetkili serviste yapılmalı; ömrünü tamamlamış aküler çöpe atılmayıp yetkili toplama noktalarına teslim edilmelidir.
Akü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Akü ile pil arasındaki fark nedir? Gündelik dilde pil çoğunlukla tek kullanımlık, akü ise şarj edilebilir enerji kaynaklarını anlatır. Akü genellikle daha yüksek kapasitelidir.
Akü üzerindeki Ah değeri ne anlama gelir? Amper saat, akünün kapasitesini gösterir; yani belirli bir akımı ne kadar süre verebileceğini ifade eder.
Uzun süre kullanılmayan araçta akü boşalır mı? Evet. Aküler kendi kendine yavaşça boşalır ve araçtaki bazı donanımlar kontak kapalıyken de akım çeker.
Aküyü tanımak ve doğru koşullarda kullanmak, hem güvenliği hem de cihazdan alınan hizmet süresini artırır.


