E-ticarete başlayan pek çok girişimci, ürün seçerken yalnızca talebe ve kâr marjına bakar. Oysa internetten satışı yasak ürünler listesini bilmeden mağaza açmak, hem pazaryeri hesabının kapanmasına hem de ciddi hukuki yaptırımlara yol açabilir. Bu yazıda, Türkiye’de internet üzerinden satışı yasaklanmış veya sıkı izne bağlanmış başlıca ürün gruplarını ve yasaklı ürün satmanın olası sonuçlarını genel hatlarıyla bulabilirsiniz.
İnternetten Satılması Yasak Olan Ürünler Nelerdir?
Yasaklar tek bir kanundan değil, farklı alanları düzenleyen birçok mevzuattan kaynaklanır. Sağlık, tütün ve alkol, silah, fikri mülkiyet ve hayvanların korunması gibi alanların her birinin kendi kuralları vardır. Yasaklı ürünler e ticaret açısından kabaca şu gruplarda toplanabilir:
- Tütün ürünleri ve elektronik sigaralar: Sigara, puro, nargile tütünü gibi ürünlerin internet üzerinden satışı ve tanıtımı yasaktır.
- Alkollü içecekler: Alkollü içkilerin internet ve telefon gibi uzaktan iletişim araçlarıyla tüketiciye satışı yapılamaz.
- İlaçlar: Reçeteli ya da reçetesiz olsun, beşeri tıbbi ürünler yalnızca eczanelerde satılır; internetten ilaç satışı yasaktır.
- Numaralı gözlük ve kontakt lens: Optik ürünlerin bir bölümü yalnızca yetkili optisyenlik müesseselerinde satılabilir.
- Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler: Bu maddelerin her türlü ticareti suçtur.
- Ateşli silahlar, mühimmat ve patlayıcılar: Ruhsata tabi silahlar ve patlayıcı maddeler internetten satılamaz.
- Taklit ve sahte ürünler: Tescilli bir markayı izinsiz taşıyan ürünlerin satışı marka hakkına tecavüz sayılır.
- Korsan içerikler: Telif hakkı sahibinin izni olmadan çoğaltılmış yazılım, kitap, film ve müzik satılamaz.
- Çalıntı mallar ve kaçak ürünler: Menşei belgelenemeyen, gümrük işlemleri yapılmamış ürünlerin satışı suç oluşturur.
- Sahte belgeler ve kişisel veriler: Kimlik, diploma gibi belgelerin sahteleri ile başkalarına ait veri listelerinin satışı yasaktır.
- Koruma altındaki canlılar ve bazı hayvanlar: Nesli tehlike altındaki türlerin ticareti yasaktır; evcil hayvan satışı da özel kurallara bağlanmıştır.
İzne veya Belgeye Bağlı Ürünler
Bazı ürünlerin satışı tümüyle yasak değildir, ancak belirli kayıt, bildirim veya izin koşullarına bağlıdır. Takviye edici gıdalar, kozmetik ürünler, tıbbi cihazlar, tarım ilaçları, tohumlar, gıda ürünleri ve bazı kimyasallar bu gruba örnek verilebilir. Bu ürünleri satmak isteyen işletmelerin ilgili bakanlık veya kurumun güncel şartlarını incelemesi, gerekli kayıt ve bildirimleri satıştan önce tamamlaması gerekir. Ayrıca ürün açıklamalarında hastalıkları tedavi ettiği yönünde ifadeler kullanmak da ayrı bir ihlal konusudur.
Pazaryerlerinin Kendi Yasaklı Ürün Listeleri
Yasal sınırlamaların yanında her pazaryeri ve ödeme kuruluşu kendi yasaklı ürün politikasını uygular. Bir ürün mevzuata göre serbest olsa bile platform kuralları gereği listelenemeyebilir. Kendi sitesini kuranlar da ödeme altyapısı sağlayıcısının sözleşmesindeki sınırlamalara uymak zorundadır. Örneğin yurt dışına satış yapmayı düşünenler, dropshipping modeliyle satış yaparken hem Türkiye’nin hem de hedef ülkenin kısıtlamalarını ayrı ayrı kontrol etmelidir.
Yasaklı Ürün Satmanın Cezaları
Yaptırımın türü ve ağırlığı, ürünün hangi mevzuata aykırı olduğuna göre değişir. Genel olarak karşılaşılabilecek sonuçlar şunlardır:
- İdari para cezası: Tütün, alkol, ilaç ve tüketici mevzuatına aykırılıklarda ilgili kurumlar idari para cezası uygulayabilir. Tutarlar her yıl yeniden belirlendiği için güncel rakamlar resmi kaynaklardan kontrol edilmelidir.
- Adli yaptırımlar: Uyuşturucu, silah, kaçakçılık, sahtecilik ve marka hakkına tecavüz gibi fiiller suç sayılır ve hapis cezası gerektirebilir.
- Erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılması: Yetkili kurumlar ilgili ilanın veya sitenin erişime kapatılmasına karar verebilir.
- Ürünlere el konulması: Mevzuata aykırı ürünler toplatılabilir ve imha edilebilir.
- Hesap kapatma: Pazaryerleri mağazayı askıya alabilir, ödeme kuruluşları hesabı dondurabilir.
- Tazminat sorumluluğu: Hak sahipleri ve zarar gören tüketiciler tazminat talep edebilir.
Sorumluluk yalnızca satıcıyla sınırlı kalmayabilir; hukuka aykırı içerikten haberdar edildiği hâlde harekete geçmeyen aracı platformlar da belirli koşullarda sorumlu tutulabilir. Kurallar zaman içinde değiştiği için şüphe duyulan her üründe ilgili kurumun güncel düzenlemesine bakmak veya bir hukukçudan görüş almak en sağlıklı yoldur. Mağaza altyapısını seçerken de sağlayıcının kurallarını incelemek gerekir; bu aşamada e-ticaret altyapısı maliyetleri kadar kullanım koşulları da değerlendirilmelidir.
İnternetten Satılması Yasak Olan Ürünler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Takviye edici gıdalar internetten satılabilir mi? Tümüyle yasak değildir, ancak ürünün ilgili bakanlık kayıtlarında yer alması ve tanıtımında sağlık beyanı kurallarına uyulması gerekir.
İkinci el ürün satmak yasak mı? Hayır. Ancak ürünün çalıntı, taklit veya satışı yasaklı bir kategoride olmaması gerekir.
Bir ürünün yasaklı olup olmadığı nasıl öğrenilir? İlgili bakanlık ve kurumların güncel mevzuatı ile satış yapılacak platformun yasaklı ürün politikası birlikte incelenmelidir.
Satışa başlamadan önce ürünün hukuki durumunu araştırmak, sonradan doğabilecek maddi ve hukuki riskleri büyük ölçüde azaltır.
