Gelir tablosu, bir işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği gelirleri, katlandığı giderleri ve bunların sonucunda oluşan kâr ya da zararı gösteren temel finansal tablodur. Muhasebe gelir tablosu, bilançoyla birlikte okunduğunda şirketin hem dönem içindeki performansını hem de dönem sonundaki mali durumunu ortaya koyar. Günlük dilde gelir gider tablosu olarak da anılan bu rapor; yöneticiler, ortaklar, kredi verenler ve vergi idaresi için ortak bir bilgi kaynağıdır. Bu yazıda tablonun nasıl hazırlandığı, türleri, kalemleri ve dayandığı ilkeler genel hatlarıyla açıklanmaktadır.
Gelir Tablosu Nasıl Hazırlanır?
Gelir tablosu, dönem boyunca tutulan muhasebe kayıtlarının özetlenmesiyle oluşturulur. Türkiye’de tek düzen hesap planını kullanan işletmelerde gelir ve gider hesapları belirli bir numara düzenine göre izlenir ve tablo bu hesapların dönem sonu bakiyelerinden üretilir. Hazırlık süreci genel olarak şu adımlardan oluşur:
- Döneme ait bütün satış, alış ve gider belgelerinin kayıtlara eksiksiz işlenmesi
- Dönem sonu işlemlerinin yapılması; stok sayımı, amortisman ve karşılık kayıtları gibi
- Gelir ve giderlerin ait oldukları döneme göre ayrıştırılması
- Mizanın çıkarılması ve hesap bakiyelerinin kontrol edilmesi
- Gelir ve gider hesaplarının sonuç hesaplarına devredilmesi
- Tablonun mevzuatta öngörülen biçimde düzenlenmesi ve önceki dönemle karşılaştırmalı sunulması
Basit bir gelir tablosu örneği düşünülürse akış şöyledir: satışlardan indirimler ve iadeler düşülür, net satışlara ulaşılır; bundan satışların maliyeti çıkarılarak brüt kâr bulunur; faaliyet giderleri düşüldükten sonra faaliyet kârı, diğer gelir ve giderler ile finansman giderleri eklendikten sonra dönem kârı veya zararı ortaya çıkar. Satış indirimlerinin nasıl hesaplandığı konusunda iskonto hesaplama yazısı yardımcı olabilir.
Gelir Tablosu Türleri Nelerdir?
Gelir tablosu, sunum biçimine ve kapsamına göre farklı şekillerde sınıflandırılır:
- Tek basamaklı gelir tablosu: Bütün gelirler bir grupta, bütün giderler başka bir grupta toplanır ve aradaki fark tek adımda hesaplanır.
- Çok basamaklı gelir tablosu: Brüt kâr, faaliyet kârı ve dönem kârı gibi ara sonuçlar ayrı ayrı gösterilir. Uygulamada en sık kullanılan biçim budur.
- Özet ve ayrıntılı gelir tablosu: Aynı veriler, kullanıcının ihtiyacına göre ana gruplar halinde ya da alt kalemleriyle birlikte sunulabilir.
- Dönemsel gelir tabloları: Yıllık tablonun yanında aylık veya üç aylık ara dönem tabloları da hazırlanabilir.
Uluslararası finansal raporlama standartlarını uygulayan şirketlerde giderlerin niteliğine veya işlevine göre sınıflandırıldığı sunumlar da görülür.
Gelir Tablosu Kalemleri Nelerdir?
Tek düzen hesap planına göre düzenlenen bir gelir tablosunda ana gruplar genel olarak şu sırayla yer alır:
- Brüt satışlar
- Satış indirimleri
- Net satışlar
- Satışların maliyeti
- Brüt satış kârı veya zararı
- Faaliyet giderleri; araştırma geliştirme, pazarlama satış dağıtım ve genel yönetim giderleri
- Faaliyet kârı veya zararı
- Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar ile gider ve zararlar
- Finansman giderleri
- Olağan dışı gelir ve giderler
- Dönem kârı veya zararı
- Vergi karşılıkları ve dönem net kârı veya zararı
Satışların maliyeti kalemi stok hareketleriyle doğrudan ilişkilidir; bu nedenle stok devir hızı gibi göstergeler gelir tablosu verileri kullanılarak hesaplanır. İnternetten satış yapan işletmeler için benzer mantık e-ticarette kâr zarar hesaplama yazısında daha sade bir dille anlatılmıştır.
Gelir Tablosu İlkeleri
Gelir tablosunun güvenilir olması için muhasebe uygulamalarında kabul görmüş bazı ilkelere uyulur. Bunların başlıcaları şunlardır:
- Dönemsellik: Gelir ve giderler tahsil veya ödeme tarihine göre değil, ait oldukları döneme göre kaydedilir.
- Gerçekleşme: Henüz gerçekleşmemiş satışlar gelir olarak gösterilmez.
- Gelir gider eşleştirmesi: Bir dönemin geliri, o geliri elde etmek için yapılan giderlerle karşılaştırılır.
- Tutarlılık: Değerleme ve maliyet yöntemleri dönemden döneme keyfi biçimde değiştirilmez; değişiklik varsa açıklanır.
- Tam açıklama: Olağan ve olağan dışı kalemler ayrı gösterilir, tabloyu okuyanı yanıltacak birleştirmelerden kaçınılır.
- Brüt gösterim: Gelir ve giderler birbirinden mahsup edilerek gizlenmez.
Tablonun biçimi, hesap planı ve vergiye ilişkin hükümler mevzuatla belirlenir ve zaman içinde değişebilir. Bu nedenle resmi tabloların mali müşavir desteğiyle hazırlanması gerekir.
Gelir Tablosu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Gelir tablosu ile bilanço arasındaki fark nedir? Bilanço belirli bir tarihteki varlık, borç ve özkaynak durumunu gösterir. Gelir tablosu ise bir dönemi kapsar ve o dönemin sonucunu açıklar.
Gelir tablosu nakit durumunu gösterir mi? Hayır. Tablo tahakkuk esasına göre hazırlandığı için kârlı görünen bir işletmenin kasasında nakit olmayabilir. Nakit hareketleri nakit akış tablosunda izlenir.
Gelir tablosunu kim hazırlar? Resmi tablolar yetkili meslek mensupları tarafından düzenlenir. İşletme sahipleri yönetim amaçlı basit tabloları kendileri de takip edebilir.
Gelir tablosunu düzenli okumak, işletmenin nereden kazandığını ve nerede kaybettiğini görmenin en doğrudan yoludur.


