Güneş enerjisi ile su ısıtma, güneş ışınlarının taşıdığı ısının bir kolektör yardımıyla suya aktarılması esasına dayanan, uzun yıllardır kullanılan bir yöntemdir. Çatılarda sıkça görülen güneş enerjili su ısıtıcı sistemleri, elektrik üreten fotovoltaik panellerden farklı çalışır: burada amaç elektrik değil, doğrudan ısı elde etmektir. Güneş enerjisinden sıcak su üretimi; konutlarda, otellerde, yurtlarda, spor tesislerinde ve sıcak suya ihtiyaç duyan pek çok işletmede yakıt ve elektrik tüketimini azaltmaya yardımcı olur. Elde edilecek fayda ise bölgenin güneşlenme durumuna, sistemin büyüklüğüne ve kullanım alışkanlıklarına göre değişir.
Elektrik üreten sistemlerle arasındaki farkı görmek için güneş paneli ne işe yarar yazısına, kaynağın genel özellikleri için güneş enerjisi nedir yazısına bakılabilir.
Güneş Enerjisi ile Su Isıtma Sistemi Nasıl Çalışır?
Sistemin kalbi, güneşe bakan koyu renkli bir yüzeye sahip kolektördür. Kolektörün içindeki emici yüzey güneş ışınlarını soğurarak ısınır ve bu ısıyı içinden geçen akışkana aktarır. Isınan akışkan depoya taşınır, deponun içindeki su bu ısıyı alır ve kullanıma hazır hale gelir. Soğuyan akışkan yeniden kolektöre döner ve çevrim güneş olduğu sürece devam eder.
Isınan suyun yoğunluğu azaldığı için kendiliğinden yukarı doğru hareket eder. Bu fiziksel olay, pompa kullanılmayan sistemlerin temelini oluşturur. Depo iyi yalıtıldığında gündüz ısınan su akşam ve gece saatlerinde de sıcaklığını büyük ölçüde korur.
Güneş Enerjisi ile Su Isıtma Bileşenleri Nelerdir?
Sistemin yapısı tipine göre değişse de temel parçalar benzerdir:
- Kolektör: Güneş ısısını toplayan birimdir. Düzlemsel kolektörler cam kapaklı, yalıtımlı bir kasa içindeki emici plaka ve borulardan oluşur. Vakum tüplü kolektörlerde ise iç içe cam tüpler arasındaki vakum, ısı kaybını azaltır.
- Sıcak su deposu (boyler): Isıtılan suyun saklandığı yalıtımlı tanktır. Bazı depolarda ısı aktarımı için serpantin bulunur.
- Soğuk su deposu veya besleme hattı: Sisteme giren suyu sağlar; basınçlı sistemlerde doğrudan şebeke hattı kullanılır.
- Boru tesisatı ve yalıtım: Akışkanı kolektör ile depo arasında taşır. Dış ortama açık boruların yalıtımı ısı kaybını ve donma riskini azaltır.
- Isı transfer akışkanı: Kapalı devreli sistemlerde su ile donmaya karşı katkı maddesi karışımı kullanılır.
- Pompa ve kontrol ünitesi: Pompalı sistemlerde, sıcaklık sensörlerinden gelen bilgiye göre dolaşımı başlatıp durdurur.
- Genleşme tankı ve emniyet ventili: Isınan akışkanın hacim artışını karşılar ve aşırı basınca karşı sistemi korur.
- Taşıyıcı sehpa: Kolektör ve depoyu uygun açıda ve rüzgâra dayanıklı biçimde sabitler.
- Yedek ısıtıcı: Güneşin yetersiz kaldığı zamanlarda devreye giren elektrikli rezistans veya başka bir ısı kaynağıdır.
Akış Tiplerine Göre Güneş Enerjisi ile Su Isıtma Sistemleri
Sistemler, akışkanın nasıl dolaştığına ve kullanım suyunun kolektörden geçip geçmediğine göre gruplandırılır.
Doğal Dolaşımlı (Termosifon) Sistemler
Pompa bulunmaz; dolaşım, ısınan suyun yükselmesiyle kendiliğinden gerçekleşir. Bu nedenle depo kolektörden daha yüksek bir seviyeye yerleştirilir. Yapısı sade olduğu için konutlarda en sık görülen tiptir.
Zorlanmış Dolaşımlı (Pompalı) Sistemler
Akışkan bir pompa yardımıyla dolaştırılır. Depo bina içinde, kolektörden aşağıda bir yere konulabilir. Daha büyük tesislerde ve deponun çatıya yerleştirilemediği durumlarda tercih edilir; kontrol ünitesi ve elektrik beslemesi gerektirir.
Açık Devreli Sistemler
Kullanım suyu doğrudan kolektörden geçer. Kurulumu basittir, ancak kireçlenmeye ve donmaya karşı daha hassastır; bu yüzden don olayının nadir görüldüğü ılıman bölgelere daha uygundur.
Kapalı Devreli Sistemler
Kolektörde dolaşan akışkan ile kullanım suyu birbirine karışmaz; ısı, depodaki serpantin veya ceket üzerinden aktarılır. Donmaya dayanıklı akışkan kullanılabildiği için soğuk iklimlerde ve kireçli su bulunan bölgelerde daha uzun ömürlü bir çözüm sunar.
Kışın Güneş Enerjisi ile Su Isıtma
Kışın güneş enerjisi ile su ısıtma mümkündür, ancak gün süresinin kısalması, güneş açısının düşmesi ve hava sıcaklığının azalması nedeniyle elde edilen ısı yaza göre daha azdır. Bu dönemde verimi korumak için şu noktalara dikkat edilir:
- Kolektör yüzeyinin kar, yaprak ve tozdan temizlenmesi
- Boru ve depo yalıtımının sağlam olması
- Kapalı devreli sistemlerde donma önleyici akışkanın düzenli kontrol edilmesi
- Güneşin yetmediği günler için yedek ısıtıcının hazır bulundurulması
Yedek elektrikli rezistansın tesisata bağlanması, uygun sigorta, kaçak akım koruması ve topraklama gerektirir; bu iş yetkili bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır. Çatıya eklenecek su dolu deponun ağırlığı da binanın taşıyıcı sistemi açısından uzman görüşüyle değerlendirilmelidir.
Güneş Enerjisi ile Su Isıtma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bulutlu havada su ısınır mı? Dağınık ışınım sayesinde bir miktar ısınma olur, ancak açık havaya göre belirgin biçimde düşüktür. Bu nedenle sistemler çoğunlukla yedek ısıtıcıyla birlikte kullanılır.
Düzlemsel ve vakum tüplü kolektör arasındaki fark nedir? Vakum tüplü kolektörler ısı kaybını azaltacak şekilde tasarlanmıştır ve soğuk havada avantaj sağlayabilir; düzlemsel kolektörler ise sade ve dayanıklı yapısıyla yaygındır. Seçim iklime ve ihtiyaca göre yapılır.
Sistem bakım ister mi? Cam yüzeyin temizliği, bağlantı ve yalıtım kontrolü, kireç durumunun ve emniyet ventilinin periyodik olarak gözden geçirilmesi önerilir.
Doğru boyutlandırılmış ve usulüne uygun kurulmuş bir güneş enerjili su ısıtma sistemi, sıcak su ihtiyacının önemli bir bölümünü yenilenebilir bir kaynaktan karşılamanın pratik yollarından biridir.


