Loading...
tr usd
USD
-0.01%
Amerikan Doları
38,85 TRY
tr euro
EURO
0.90%
Euro
43,77 TRY
tr chf
CHF
0.55%
İsviçre Frangı
46,66 TRY
tr cny
CNY
-0.07%
Çin Yuanı
5,39 TRY
tr gbp
GBP
0.71%
İngiliz Sterlini
51,98 TRY
bist-100
BIST
1.33%
Bist 100
9.668,36 TRY
gau
GR. ALTIN
0.85%
Gram Altın
4.035,10 TRY
btc
BTC
0%
Bitcoin
0,00 USDT
eth
ETH
0%
Ethereum
0,00 USDT
bch
BCH
0%
Bitcoin Cash
0,00 USDT
xrp
XRP
0%
Ripple
0,00 USDT
ltc
LTC
0%
Litecoin
0,00 USDT
bnb
BNB
0%
Binance Coin
0,00 USDT
sol
SOL
0%
Solana
0,00 USDT
avax
AVAX
0%
Avalanche
0,00 USDT
okx
  1. Haberler
  2. Finans Dünyası
  3. Devalüasyon Nedir? Neden Olur?

Devalüasyon Nedir? Neden Olur?

Para biriminin değerini simgeleyen madeni para
Görsel: Ranjithsiji / Wikimedia Commons, Public domain
service

Ekonomi haberlerinde sık sık duyulan devalüasyon, bir ülkenin para biriminin yabancı paralar karşısındaki değerinin resmi bir kararla düşürülmesi anlamına gelir. Kavram, dar anlamıyla sabit ya da yönetimli kur sistemlerine özgüdür; çünkü bu sistemlerde kurun seviyesini hükümet veya merkez bankası belirler. Kurun piyasada arz ve talebe göre oluştuğu dalgalı kur sisteminde yaşanan düşüşler ise teknik olarak “değer kaybı” olarak adlandırılır. Günlük dilde her iki durum için de devalüasyon kelimesi kullanılsa da aradaki fark, kararın kim tarafından ve nasıl alındığıyla ilgilidir. Devalüasyonun tersi, yani ulusal paranın değerinin resmi kararla yükseltilmesi ise revalüasyon olarak bilinir.

Devalüasyon Neden Olur?

Devalüasyon çoğunlukla tek bir nedene değil, bir arada görülen birden fazla ekonomik soruna dayanır. Başlıca nedenler şunlardır:

  • Dış ticaret açığı: İthalatın ihracattan sürekli fazla olması, ülkenin döviz ihtiyacını artırır. Ulusal paranın değerinin düşürülmesiyle ihraç ürünlerinin yurt dışında ucuzlaması, ithal ürünlerin ise pahalanması hedeflenir.
  • Döviz rezervlerinin azalması: Sabit kuru savunmak için merkez bankasının döviz satması gerekir. Rezervler eridiğinde kuru aynı seviyede tutmak mümkün olmaz.
  • Yüksek enflasyon: Ülkedeki fiyatlar ticaret ortaklarına göre daha hızlı artıyorsa, sabit tutulan kur gerçekçi olmaktan çıkar ve ulusal para aşırı değerli hale gelir.
  • Dış borç ve ödemeler dengesi sorunları: Dış borç ödemelerinde yaşanan güçlük, kur ayarlamasını gündeme getirebilir. Uluslararası kuruluşlarla yürütülen istikrar programlarında kur ayarlaması zaman zaman yer almıştır.
  • Güven kaybı ve sermaye çıkışı: Yatırımcıların ve vatandaşların ulusal paradan kaçarak dövize yönelmesi, mevcut kurun sürdürülmesini zorlaştırır.

Türkiye’nin ekonomi tarihinde de 1946, 1958, 1970 ve 1980 yıllarında alınan kararlar, bilinen devalüasyon örnekleri arasında sayılır. Bir ülkenin dış çevresindeki ekonomik koşulları değerlendirmek için kullanılan yöntemlerden biri de PESTEL analizidir; kur politikası bu analizin ekonomik boyutunda ele alınır.

Devalüasyon Olursa Ne Olur?

Devalüasyonun etkileri ekonominin her kesiminde aynı yönde hissedilmez. Genel olarak beklenen sonuçlar şöyle sıralanabilir:

  • İhracat ve turizm: Ülkenin malları ve hizmetleri yabancılar için ucuzlar; ihracat ve turizm gelirlerinin artması beklenir. Ancak bu etki hemen ortaya çıkmayabilir, üretimin ithal girdiye bağımlı olduğu ekonomilerde sınırlı kalabilir.
  • İthalat ve fiyatlar: İthal ürünler, enerji ve ham madde pahalanır. Bu artış üretim maliyetlerine ve tüketici fiyatlarına yansıyarak enflasyonu yükseltebilir.
  • Alım gücü: Geliri ulusal para cinsinden olan kesimlerin alım gücü, fiyat artışları karşısında gerileyebilir.
  • Döviz borcu olanlar: Yabancı para cinsinden borcu bulunan şirketlerin ve kamunun borç yükü ulusal para cinsinden ağırlaşır.
  • Tasarruflar: Ulusal para cinsinden birikimlerin yabancı paralar karşısındaki değeri azalır.

Devalüasyon Olursa Borsa Ne Olur?

“Devalüasyon olursa borsa ne olur?” sorusunun tek ve kesin bir cevabı yoktur. İhracat ağırlıklı çalışan, geliri döviz cinsinden olan şirketler bu durumdan olumlu etkilenebilirken; ithal girdi kullanan veya döviz borcu yüksek olan şirketlerin kârlılığı baskı altında kalabilir. Endeksin ulusal para cinsinden yükselmesi, döviz cinsinden bakıldığında aynı sonucu vermeyebilir. Ayrıca piyasaların tepkisi faiz kararlarına, enflasyon beklentilerine ve yatırımcı güvenine göre değişir. Geçmişte yaşanan örnekler gelecekte aynı sonucun alınacağını göstermez. Bu bölüm yalnızca genel bilgi amacı taşır ve yatırım tavsiyesi değildir; sermaye piyasası işlemleri risk içerir, kaldıraçlı işlemler yüksek risk içerir ve anaparanın kaybedilmesine yol açabilir.

Devalüasyon Yöntemleri

Ulusal paranın değerinin düşürülmesi farklı biçimlerde gerçekleştirilebilir. Literatürde öne çıkan yöntemler şunlardır:

  1. Açık (resmi) devalüasyon: Hükümet veya merkez bankası, resmi kuru bir kararla tek seferde yeni bir seviyeye çeker. En bilinen ve en doğrudan yöntemdir.
  2. Kademeli devalüasyon: Kur, önceden duyurulan ya da duyurulmayan küçük adımlarla düzenli olarak ayarlanır. “Sürünen parite” olarak da anılan bu uygulamayla ani şokların önüne geçilmesi amaçlanır.
  3. Örtülü devalüasyon: Resmi kur değiştirilmez; bunun yerine ihracata teşvik ve prim verilmesi, ithalata ek vergi ve fon uygulanması gibi araçlarla benzer bir sonuç elde edilmeye çalışılır.
  4. Çoklu kur uygulaması: Farklı işlem türleri için farklı kurlar belirlenir; böylece bazı işlemlerde ulusal para fiilen daha düşük değerle işlem görür.

Hangi yöntemin seçileceği, ülkenin kur rejimine, rezerv durumuna ve ekonomi politikasının önceliklerine bağlıdır. Kur ayarlamasının kalıcı bir iyileşme sağlayabilmesi için genellikle para ve maliye politikasındaki diğer önlemlerle desteklenmesi gerektiği kabul edilir. Faiz hesaplamalarının işletmeler açısından nasıl yapıldığını merak edenler adat hesaplama yöntemini de inceleyebilir.

Devalüasyon Hakkında Sık Sorulan Sorular

Devalüasyon ile enflasyon aynı şey midir? Hayır. Devalüasyon paranın yabancı paralar karşısındaki dış değerinin düşürülmesi, enflasyon ise fiyatlar genel düzeyinin sürekli artmasıyla paranın iç alım gücünün azalmasıdır. Bununla birlikte ikisi birbirini etkileyebilir.

Dalgalı kur sisteminde devalüasyon olur mu? Teknik anlamda hayır; çünkü kur resmi kararla değil piyasada belirlenir. Bu sistemde yaşanan düşüşler değer kaybı olarak adlandırılır.

Devalüasyon kararını kim alır? Kur rejimini belirleyen ve yöneten kamu otoriteleri, yani ülkeye göre hükümet ve merkez bankası alır.

Kısacası devalüasyon, dış ticaret ve ödemeler dengesindeki sorunlara karşı başvurulan, faydaları kadar maliyetleri de bulunan bir kur politikası aracıdır.

0
be_endim
Beğendim
0
dikkatimi_ekti
Dikkatimi Çekti
0
do_ru_bilgi
Doğru Bilgi
0
e_siz_bilgi
Eşsiz Bilgi
0
alk_l_yorum
Alkışlıyorum
0
sevdim
Sevdim
Sorumluluk Reddi Beyanı:

.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

proplbusiness ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!