Fizibilite çalışması nedir sorusu, yeni bir iş kurmayı ya da yatırım yapmayı düşünen herkesin karşısına çıkar. Fizibilite ne demek diye bakıldığında, kelimenin “yapılabilirlik” anlamına geldiği görülür. Fizibilite çalışması; bir proje ya da yatırım fikrinin teknik, ekonomik, hukuki ve operasyonel açılardan gerçekleştirilebilir olup olmadığını, kaynak ayırmadan önce sistemli biçimde inceleyen ön araştırmadır. Fizibilite etüdü nedir sorusu da aynı çalışmayı ifade eder; iki terim eş anlamlı kullanılır. Çalışmanın bulgularının yazılı hale getirilmiş biçimine ise fizibilite raporu denir.
Fizibilite Çalışması Nasıl Yapılır?
Fizibilite çalışması, fikrin açıkça tanımlanmasıyla başlar: Ne üretilecek ya da hangi hizmet sunulacak, kime, nerede ve hangi ölçekte? Ardından bu tanıma göre veri toplanır. Pazarın büyüklüğü ve rakipler incelenir, gerekli teknoloji ve iş gücü belirlenir, yatırım ve işletme giderleri tahmin edilir, yasal izinler araştırılır. Toplanan veriler iyimser, kötümser ve beklenen senaryolar altında değerlendirilir. Çalışmada kullanılan rakamların güncel ve doğrulanabilir kaynaklara dayanması gerekir; tahmine dayalı varsayımlar raporda açıkça belirtilmelidir.
Çalışma, işletmenin kendi ekibi tarafından hazırlanabileceği gibi bağımsız danışmanlara da yaptırılabilir. Kredi veya hibe başvurularında ilgili kurumun istediği rapor formatı esas alınır.
Fizibilite Çalışması Neden Önemlidir?
- Uygulanması mümkün olmayan fikirlerin, büyük harcamalar yapılmadan elenmesini sağlar.
- Riskleri ve darboğazları önceden görünür kılar.
- Gerekli sermaye, süre ve insan kaynağı hakkında gerçekçi bir tablo sunar.
- Yatırımcı, ortak ve finans kuruluşlarıyla görüşmelerde somut bir dayanak oluşturur.
- Alternatif seçeneklerin karşılaştırılmasına imkân tanır.
Fizibilite çalışması bir projenin başarısını garanti etmez; ancak kararın bilgiye dayalı verilmesini sağlar. Çalışmanın sonucunda “bu proje bu haliyle yapılmamalı” kararına varılması da değerli bir çıktıdır.
Fizibilite Türleri Nelerdir?
Fizibilite çeşitleri, incelenen boyuta göre adlandırılır:
- Teknik fizibilite: Teknik fizibilite nedir sorusunun cevabı, projenin mevcut teknoloji, ekipman, altyapı ve uzmanlıkla hayata geçirilip geçirilemeyeceğinin incelenmesidir.
- Ekonomik ve finansal fizibilite: Yatırım tutarı, işletme giderleri, beklenen gelirler ve yatırımın geri dönüş süresi değerlendirilir.
- Pazar fizibilitesi: Talep, hedef kitle, rakipler ve fiyat düzeyi araştırılır.
- Hukuki fizibilite: Ruhsat, izin, imar, çevre ve sektöre özgü mevzuata uygunluk incelenir.
- Operasyonel fizibilite: Projenin günlük işleyişte sürdürülebilir olup olmadığı, organizasyonun bunu yürütecek yapıya sahip olup olmadığı sorgulanır.
- Zaman fizibilitesi: Projenin öngörülen sürede tamamlanıp tamamlanamayacağı değerlendirilir.
Fizibilite Çalışmalarının Aşamaları Nelerdir?
- Ön inceleme: Fikrin kabaca değerlendirilmesi ve ayrıntılı çalışmaya değer olup olmadığına karar verilmesi.
- Kapsamın belirlenmesi: Hangi soruların yanıtlanacağının ve hangi verilere ihtiyaç duyulacağının tanımlanması.
- Pazar araştırması: Talebin, rakiplerin ve fiyatların incelenmesi.
- Teknik ve operasyonel analiz: Yer, kapasite, teknoloji, tedarik ve iş gücü planı.
- Finansal analiz: Yatırım ve işletme bütçesi, gelir tahminleri, nakit akışı.
- Risk değerlendirmesi: Olası olumsuz senaryolar ve alınabilecek önlemler.
- Raporlama ve karar: Bulguların fizibilite raporunda toplanması ve devam, erteleme ya da vazgeçme kararının verilmesi.
Fizibilite Çalışmasının Kapsamı Ne Olmalıdır?
Kapsam projenin büyüklüğüne göre değişir; küçük bir mağaza için birkaç sayfalık bir değerlendirme yeterli olabilirken büyük bir fabrika yatırımı ayrıntılı mühendislik ve finans analizleri gerektirir. Fizibilite analizinin bileşenleri genel olarak şunlardır:
- Yönetici özeti ve projenin tanımı
- Pazar ve rekabet analizi
- Teknik analiz ve kuruluş yeri seçimi
- Organizasyon ve insan kaynağı planı
- Hukuki çerçeve ve gerekli izinler
- Finansal tablolar, varsayımlar ve duyarlılık analizi
- Riskler, sonuç ve öneriler
Şirket kurarak yola çıkacak girişimciler için tüzel kişi ve gerçek kişi ayrımı hukuki fizibilitenin ilk başlıklarındandır. Çevrim içi satış planlayanlar ise finansal bölümde e-ticarette kâr zarar hesaplama mantığından yararlanabilir. Vergi, teşvik ve izin konularındaki kurallar değişebildiği için bu bölümlerde resmi kaynaklara ve bir mali müşavir ya da avukatın görüşüne başvurulması yerinde olur.
İyi bir fizibilite çalışmasında sık yapılan hatalardan da kaçınılmalıdır. Gelirleri olduğundan yüksek, giderleri düşük tahmin etmek, yalnızca olumlu senaryoyu hesaba katmak ve rakipleri göz ardı etmek en yaygın yanılgılardır. Verilerin tek bir kaynağa dayanması da sonuçları zayıflatır. Bu nedenle varsayımların farklı kaynaklarla karşılaştırılması ve çalışmanın konuya dışarıdan bakan biri tarafından gözden geçirilmesi faydalıdır.
Fizibilite Çalışması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Fizibilite raporu ile iş planı aynı şey mi? Hayır. Fizibilite raporu “bu proje yapılabilir mi” sorusunu yanıtlar; iş planı ise yapılmasına karar verilen projenin nasıl yürütüleceğini anlatır.
Fizibilite çalışması ne kadar sürer? Projenin ölçeğine, veri bulunabilirliğine ve incelenen başlık sayısına göre birkaç günden aylara kadar değişebilir.
Operasyonel fizibilite neden ayrı ele alınır? Çünkü teknik ve finansal olarak mümkün görünen bir proje, günlük işleyişte personel, tedarik veya süreç sorunları nedeniyle sürdürülemeyebilir.
Sonuç olarak fizibilite çalışması, yatırım kararını varsayımlardan arındırıp verilere dayandıran ve kaynakların doğru projeye yönelmesine yardımcı olan temel bir hazırlık adımıdır.


